શેવટી (Shevti / Chrysanthemum) - કુદરતનો સુગંધિત શણગાર 🌼
દક્ષિણ ગુજરાતનું ગામડું, તેની ઉપજાઉ કાળી માટી, હળવી ઠંડી, સવારની હિમઝરી, અને કુદરતની નજીક જીવતા લોકો - આ બધાની વચ્ચે જ્યારે શિયાળાની ઋતુ ધીમે ધીમે પગલાં ભરે છે, ત્યારે સૌથી પહેલા જે ફૂલ આંખોને શાંતિ આપે છે તે છે શેવટી. દક્ષિણ ગુજરાતમાં પ્રેમથી જેને “શેવટી” કહેવાય છે, તેનું સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક નામ Chrysanthemum છે. આ ફૂલ માત્ર બગીચાની શોભા નથી, પરંતુ આપણા જીવનના અનેક પ્રસંગો, પૂજા-પાઠ, તહેવારો, ગામડાની સંસ્કૃતિ અને રોજિંદી ખુશી સાથે ઊંડે સુધી જોડાયેલું છે.
શેવટીનું ફૂલ જોતા જ મન શાંત થઈ જાય છે. સફેદ, પીળા, ગુલાબી અને જાંબલી રંગોની પાંખડીઓમાં છુપાયેલી સાદગી અને શુદ્ધતા દક્ષિણ ગુજરાતની માટીની જેમ નિષ્કપટ લાગે છે. આ લેખમાં આપણે શેવટીના છોડની ઓળખથી માંડીને તેની જાતો, વાવેતર પદ્ધતિ, સંભાળ, ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ, ઔષધીય ગુણ, ખેતી દ્વારા આવક, તેમજ ફોટોગ્રાફીનો અનુભવ - બધું જ વિસ્તૃત રીતે સમજશું.
1. શેવટી શું છે?
શેવટી એક લોકપ્રિય શિયાળાનું ફૂલ છે, જે મુખ્યત્વે નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી દરમિયાન ભરપૂર ખીલતું જોવા મળે છે. ઠંડકભર્યા વાતાવરણમાં આ ફૂલ તેની સંપૂર્ણ સુંદરતા દર્શાવે છે. શેવટી **Asteraceae (ડેઝી પરિવાર)**માં આવે છે, જેમાં ડેઝી, સનફ્લાવર જેવા ફૂલો પણ સામેલ છે.
દક્ષિણ ગુજરાતમાં ઓળખાતા નામ
શેવટી
અન્ય ભાષામાં નામ
હિન્દી - गुलदाउदी
દક્ષિણ ગુજરાતમાં મોટા ભાગે દેશી જાતની શેવટી જોવા મળે છે, જે ઓછી સંભાળમાં પણ સારું ઉત્પાદન આપે છે અને લાંબા સમય સુધી ફૂલ આપે છે.
2. દક્ષિણ ગુજરાતમાં શેવટીનું મહત્વ
દક્ષિણ ગુજરાતના લગભગ દરેક ગામમાં શિયાળાની શરૂઆત સાથે જ ઘરના આંગણે, ખેતરના કિનારે, વાડીમાં અથવા નાનકડા બગીચામાં શેવટીના છોડ જોવા મળે છે. નવસારી, વલસાડ, તાપી, ડાંગ, સુરત ગ્રામ્ય વિસ્તાર, ચીખલી જેવા વિસ્તારોમાં તો શેવટી શિયાળાની ઓળખ બની ગઈ છે.
શેવટી લોકપ્રિય બનવાના કારણો
ઓછી સંભાળમાં સુંદર અને ભરપૂર ફૂલ
ગામડાંમાં ઘણા લોકો માટે શેવટી ભાવનાત્મક રીતે જોડાયેલું ફૂલ છે, કારણ કે તે બાળપણની યાદો, માતા-પિતાની પૂજા અને તહેવારો સાથે સંકળાયેલું છે.
3. શેવટીના છોડની ઓળખ
શેવટીનો છોડ સામાન્ય રીતે 1.5 થી 3 ફૂટ ઊંચો થાય છે. યોગ્ય સંભાળ અને ખાતર મળે તો કેટલાક છોડ વધુ ઊંચા અને ઘનદાર પણ બને છે.
મુખ્ય લક્ષણો
પાંદડા: લીલા, થોડા કરચલીવાળા, કિનારીઓ ખૂંચવાળી
શેવટીના ફૂલનો આકાર અને પાંખડીઓની સંખ્યા જાત પ્રમાણે બદલાય છે, જે તેને વધુ આકર્ષક બનાવે છે.
4. શેવટીની જાતો (Varieties)
દક્ષિણ ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે નીચેની જાતો જોવા મળે છે:
1) સફેદ શેવટી
આ સૌથી સામાન્ય અને પૂજામાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી જાત છે. તેની સફેદ પાંખડીઓ શુદ્ધતા અને શાંતિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
2) પીળી શેવટી
લગ્ન, શુભ પ્રસંગો અને ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં પીળી શેવટી ખાસ વપરાય છે. પીળો રંગ સમૃદ્ધિ અને સકારાત્મકતાનું પ્રતિક છે.
3) ગુલાબી શેવટી
આ જાત બગીચાની શોભા માટે ખૂબ સુંદર લાગે છે અને શોખીન બાગાયતકારો તેને ખાસ પસંદ કરે છે.
4) મલ્ટી-પેટલ શેવટી
ઘણી પાંખડીઓવાળી આ શેવટી દેખાવમાં ખૂબ ભવ્ય લાગે છે અને શહેરોના બગીચા તથા ડેકોરેશન માટે વપરાય છે.
5. શેવટી વાવેતર કેવી રીતે કરવું?
શેવટીનું વાવેતર સરળ છે અને ઘરઆંગણે પણ કરી શકાય છે.
વાવેતર સમય
ઓગસ્ટ - સપ્ટેમ્બર (નર્સરીમાં રોપા તૈયાર કરવા)
માટી
કાળી અથવા લાલ માટી શ્રેષ્ઠ
પાણી
વધુ પાણી ન આપવું
6. શેવટીની સંભાળ
સારી સંભાળ રાખવાથી શેવટી લાંબા સમય સુધી સુંદર ફૂલ આપે છે.
સમયસર નિંદામણ
7. શેવટી અને ધાર્મિક મહત્વ
શેવટીનું ફૂલ હિન્દુ સંસ્કૃતિમાં ખૂબ પવિત્ર માનવામાં આવે છે.
ઉપયોગ
ભગવાન શિવની પૂજા
ઘણા ઘરોમાં રોજ સવારની પૂજામાં શેવટીનું ફૂલ અર્પણ કરવામાં આવે છે.
8. દૈનિક જીવનમાં શેવટીનો ઉપયોગ
ઘરની અને આંગણાની શોભા
9. શેવટીના ઔષધીય ગુણ
આયુર્વેદમાં શેવટીના ફૂલ અને પાંદડાનો ઉપયોગ થાય છે.
મનને શાંત કરે
10. શેવટીની ખેતી - આવકનો સ્ત્રોત
ઘણા ખેડૂતો શિયાળામાં શેવટી ઉગાડી સારી આવક મેળવે છે.
લાભ
ઓછી મૂડીમાં ખેતી
11. શેવટી અને ફોટોગ્રાફી 📸
આ લેખ સાથે જોડાયેલા બધા ફોટા Canon R8 Camera થી લેવામાં આવ્યા છે.
Canon કેમેરાની ખાસિયત
કુદરતી રંગો
શેવટીના ફૂલ ફોટોગ્રાફી માટે ઉત્તમ વિષય છે, ખાસ કરીને સવારની નરમ રોશનીમાં.
13. સોશિયલ મીડિયા
🌿 કુદરત, ગામડું, ફૂલ-ફળ અને દક્ષિણ ગુજરાતની અસલી ઝલક માટે અમને ફોલો કરો:
SILENT NATURE
અંતિમ શબ્દો
શેવટી માત્ર એક ફૂલ નથી, પરંતુ દક્ષિણ ગુજરાતની શિયાળાની ઓળખ છે. તેની સફેદ શાંતિ, સુગંધિત પાંખડીઓ અને સાદગી આપણા જીવનમાં શાંતિ અને આનંદ ભરે છે.
જો તમને આ લેખ ગમ્યો હોય તો જરૂર શેર કરો અને આવી જ વધુ કુદરતપ્રેમી માહિતી માટે અમને Follow કરતા રહો. 🙏🌼